P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
----------------------------------------------------------------------------
Utrecht, 22 december 2005

Utrechtse astronomen bouwen instrument om exoplaneten direct waar te nemen

De Utrechtse sterrenkundige Christoph Keller heeft een Vici-subsidie van
NWO ontvangen om een begin te maken met nieuw astronomisch onderzoek aan
planetaire systemen rond andere sterren dan de zon. Naar verwachting
kunnen straks met een innovatief instrument op de William Herschel
Telescope op La Palma exoplaneten en planetaire schijven direct worden
waargenomen.

Met de toekenning van de Vici-subsidie en een bijdrage van de Universiteit
Utrecht wordt de Nederlands-Engelse telescoop op het Canarische eiland
voor een bedrag van 1,5 miljoen euro voorzien van een nieuw instrument dat
is gespecialiseerd in het ontdekken en karakteriseren van planetaire
systemen rond andere sterren dan de zon. Tot op heden zijn er met behulp
van een indirecte methode, gebaseerd op het Doppler-effect, zo'n 150
planetaire systemen ondekt. Nog maar een handjevol van deze zogeheten
exoplaneten is ook daadwerkelijk direct waargenomen met een telescoop.

Exoplaneten zijn ongeveer een miljard keer lichtzwakker dan de centrale
ster en worden dus normaalgesproken totaal overstraald. Het sterlicht dat
door zulke exoplaneten en planetaire schijven wordt verstrooid is echter
sterk lineair gepolariseerd en kan daardoor onderscheiden worden van het
directe, ongepolariseerde sterlicht dat ons op aarde bereikt. Dankzij de
ongekende polarisatie-gevoeligheid van het nieuwe Utrechtse instrument zal
het sterlicht zodanig gefilterd worden dat planetaire systemen direct waar
te nemen zijn.

Deze experimentele polarimeter zal binnen vijf jaar wetenschappelijk
operationeel zijn en tevens als technisch voorbeeld dienen voor
toekomstige instrumenten op grotere telescopen. Het Utrechtse instrument
zal voornamelijk uitgestrekte schijven en Jupiter-achtige planeten kunnen
waarnemen. Aangezien de polarimetrische techniek complementair is aan de
huidige Doppler-methode, zullen met de vernieuwde telescoop nieuwe
planetaire systemen ontdekt kunnen worden. Daarnaast zullen de waargenomen
planeten, kometen, astero´den en stofschijven ook nauwkeurig geanalyseerd
worden om zo meer te begrijpen over het ontstaan van ons eigen planetaire
stelsel. Met deze technische en wetenschappelijke ontwikkeling wordt een
route ingezet naar het vinden van planeten zoals onze aarde.

E I N D E   P E R S B E R I C H T
----------------------------------------------------------------------------
Noot voor de redactie, niet voor publicatie:

Meer informatie:
Christoph U. Keller
Professor of Experimental Astrophysics
Sterrekundig Instituut
Universiteit Utrecht
030-253 5223

Frans Snik
Promovendus Astrofysische Instrumentatie
Sterrekundig Instituut
Universiteit Utrecht
030-253 5218
http://astro.uu.nl
----------------------------------------------------------------------------